پرش به محتوا

آرمین وامبری: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
محتوای حذف‌شده محتوای افزوده‌شده
جز Salome mi صفحهٔ آرمینیوس وامبری را به آرمین وامبری منتقل کرد: براساس نام مجاری
جز نام وامبِرگر
خط ۱: خط ۱:
{{infobox person
{{infobox person
| name = آرمینیوس وامبری
| name = آرمین وامبری
| image = Portrait of Ármin Vámbéry.jpg
| image = Vámbéry Ármin 1905-24.JPG
| caption = وامبری در ۱۹۰۵
| birth_name = هرمان وامبِرگر
| birth_date = {{Birth date|df=yes|۱۸۳۲|۳|۱۹}}
| birth_date = {{Birth date|df=yes|۱۸۳۲|۳|۱۹}}
| birth_place = سِنت‌دْیوردْی، [[پادشاهی مجارستان]]، [[امپراتوری اتریش]] (اکنون [[سوتی یور]]، [[اسلواکی]])
| birth_place = سِنت‌دْیوردْی، [[پادشاهی مجارستان]]، [[امپراتوری اتریش]] (اکنون [[سوتی یور]]، [[اسلواکی]])
| death_date = {{death date and age|df=yes|۱۹۱۳|۹|۱۵|۱۸۳۲|۳|۱۹}}
| death_date = {{death date and age|df=yes|۱۹۱۳|۹|۱۵|۱۸۳۲|۳|۱۹}}
| death_place = [[بوداپست]]، [[اتریش-مجارستان]]
| death_place = [[بوداپست]]، [[اتریش-مجارستان]]
| resting_place = [[گورستان کرپشی]]
| occupation = ترک‌شناس، شرق‌شناس و سیاح
| nationality = [[مردم مجار|مجار]]
}}'''آرمین وامبری''' ({{Lang-hu|Vámbéry Ármin}}؛ زاده ۱۹ مارس ۱۸۳۲ - درگذشته ۱۵ سپتامبر ۱۹۱۳) با نام تولد '''هرمان بامبرگِر''' یا '''بامبرگِر آرمین''' [[خاورشناسی|خاورشناس]] و [[سیاح]] زاده [[مجارستان|مجار]] بود. برخی فامیل اصلی او را '''وَمبرگِر''' هم گفته‌اند. وامبری را به عنوان مبلغ سرسخت سیاست انگلیس در شرق و علیه روسیه می‌شناسند. وامبری توسط وزارت امور خارجه بریتانیا به عنوان جاسوس استخدام شد تا علیه تلاش‌های روسیه در افزایش نفوذ خود در آسیای میانه و به خطر انداختن مواضع بریتانیا در شبه قاره هند مبارزه نماید.<ref>آرشیو ملی در شهر [[ساری (انگلستان)|ساری]] انگلستان، منتشر شده در ۲۰۰۵</ref>
| occupation = ترک‌شناس، شرق‌شناس، جغرافی‌دان و سیاح
| children = رستم وامبری
}}'''آرمین وامبری''' ({{Lang-hu|Vámbéry Ármin}}؛ زاده ۱۹ مارس ۱۸۳۲ با نام اصلی '''هرمان وامبِرگر''' - درگذشته ۱۵ سپتامبر ۱۹۱۳) [[مطالعات شرقی|شرق‌شناس]] و [[سیاح]] [[مجارستان|مجار]] بود. وامبری را به عنوان مبلغ سرسخت سیاست انگلیس در شرق و علیه روسیه می‌شناسند. وامبری توسط وزارت امور خارجه بریتانیا به عنوان [[جاسوسی|جاسوس]] استخدام شد تا علیه تلاش‌های روسیه در افزایش نفوذ خود در [[آسیای مرکزی]] و به خطر انداختن مواضع بریتانیا در [[شبه‌قاره هند|شبه قاره هند]] مبارزه نماید.<ref>آرشیو ملی در شهر [[ساری (انگلستان)|ساری]] انگلستان، منتشر شده در ۲۰۰۵</ref>


== زندگی ==
== زندگی ==
[[پرونده:Kovacs-vambery.jpg|بندانگشتی|188x188پیکسل|وامبری ۱۸۶۱|جایگزین=|راست]]
[[پرونده:Kovacs-vambery.jpg|بندانگشتی|188x188پیکسل|وامبری ۱۸۶۱|جایگزین=|راست]]
وامبری در خانوادهٔ یهودی فقیری در [[پادشاهی مجارستان]] به دنیا آمد. او تا سن دوازده سالگی به مدرسه روستائی در زادگاه‌اش می‌رفت، و استعداد قابل توجهی در یادگیری زبان از خود نشان داد. او که به دلیل یک نارسائی مادر زادی مجبور به استفاده از عصای زیر بغل بود و لنگان راه می‌رفت، سرانجام به دلیل شرایط سخت مالی وادار به ترک مدرسه گردید. او پس از آن که آموزش پسر صاحب مسافرخانه دِه را به عهده گرفت، با کمک دوستان‌اش توانست به [[:de:Progymnasium|پیش‌جیمنازیوم]] [[سوتی یور]] وارد شود. در سن ۱۶ سالگی، او به خوبی با زبان‌های [[زبان مجاری|مجاری]]، [[زبان لاتین|لاتین]]، [[فرانسه]]، و [[زبان آلمانی|آلمانی]] آشنا شده بود. او همچنین به سرعت [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]، زبان‌های [[اسکاندیناوی|اسکاندیناویایی]]، [[زبان روسی|روسی]]، [[زبان صربی|صربی]] و دیگر زبان‌های [[اسلاو]] را فرا می‌گرفت. او در سال ۱۸۴۶ به [[پِرِس بورگ|پِرِس‌بورگ]] ([[براتیسلاوا|براتیسلاوای]] امروزی) رفت و سه سال در آن جا ماند و سپس در [[وین]] و [[بوداپست]] به تحصیلات خود ادامه داد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=http://classicbook.ir/ViewProduct/Details/20608|عنوان=سیاحت درویشی دروغین|تاریخ بازدید=23 May 2019}}</ref><ref>{{Cite book|title=سیاحت درویشی دروغین در خانات آسیای میانه|last=وامبری|first=آرمین|publisher=شرکت انتشارات علمی و فرهنگی|year=۱۳۸۷|isbn=۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۸۸۰-۴|location=|pages=|language=fa|others=فتحعلی خواجه نوریان}}</ref>
وامبری در خانوادهٔ یهودی فقیری در [[پادشاهی مجارستان]] به دنیا آمد. او تا سن دوازده سالگی به مدرسه روستائی در زادگاه‌اش می‌رفت، و استعداد قابل توجهی در یادگیری زبان از خود نشان داد. او که به دلیل یک نارسائی مادر زادی مجبور به استفاده از عصای زیر بغل بود و لنگان راه می‌رفت، سرانجام به دلیل شرایط سخت مالی وادار به ترک مدرسه گردید. او پس از آن که آموزش پسر صاحب مسافرخانه روستا را به عهده گرفت، با کمک دوستان‌اش توانست به [[:de:Progymnasium|پیش‌جیمنازیوم]] [[سوتی یور]] وارد شود. وامبری در سن ۱۶ سالگی، به خوبی با زبان‌های [[زبان مجاری|مجاری]]، [[زبان لاتین|لاتین]]، [[فرانسه]]، و [[زبان آلمانی|آلمانی]] آشنا شده بود. او همچنین به سرعت [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]، زبان‌های [[اسکاندیناوی|اسکاندیناویایی]]، [[زبان روسی|روسی]]، [[زبان صربی|صربی]] و دیگر زبان‌های [[اسلاو]] را فرا می‌گرفت. او در سال ۱۸۴۶ به [[پِرِس بورگ|پِرِس‌بورگ]] ([[براتیسلاوا|براتیسلاوای]] امروزی) رفت و سه سال در آن جا ماند و سپس در [[وین]] و [[بوداپست]] به تحصیلات خود ادامه داد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=fa|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=http://classicbook.ir/ViewProduct/Details/20608|عنوان=سیاحت درویشی دروغین|تاریخ بازدید=23 May 2019}}</ref><ref>{{Cite book|title=سیاحت درویشی دروغین در خانات آسیای میانه|last=وامبری|first=آرمین|publisher=شرکت انتشارات علمی و فرهنگی|year=۱۳۸۷|isbn=۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۸۸۰-۴|location=|pages=|language=fa|others=فتحعلی خواجه نوریان}}</ref>


== جایگاه علمی ==
== جایگاه علمی ==

نسخهٔ ‏۱۳ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۳۵

آرمین وامبری
وامبری در ۱۹۰۵
نام هنگام تولدهرمان وامبِرگر
زادهٔ۱۹ مارس ۱۸۳۲
درگذشت۱۵ سپتامبر ۱۹۱۳ (۸۱ سال)
آرامگاهگورستان کرپشی
ملیتمجار
پیشه(ها)ترک‌شناس، شرق‌شناس، جغرافی‌دان و سیاح
فرزندانرستم وامبری

آرمین وامبری (مجاری: Vámbéry Ármin؛ زاده ۱۹ مارس ۱۸۳۲ با نام اصلی هرمان وامبِرگر - درگذشته ۱۵ سپتامبر ۱۹۱۳) شرق‌شناس و سیاح مجار بود. وامبری را به عنوان مبلغ سرسخت سیاست انگلیس در شرق و علیه روسیه می‌شناسند. وامبری توسط وزارت امور خارجه بریتانیا به عنوان جاسوس استخدام شد تا علیه تلاش‌های روسیه در افزایش نفوذ خود در آسیای مرکزی و به خطر انداختن مواضع بریتانیا در شبه قاره هند مبارزه نماید.[۱]

زندگی

وامبری ۱۸۶۱

وامبری در خانوادهٔ یهودی فقیری در پادشاهی مجارستان به دنیا آمد. او تا سن دوازده سالگی به مدرسه روستائی در زادگاه‌اش می‌رفت، و استعداد قابل توجهی در یادگیری زبان از خود نشان داد. او که به دلیل یک نارسائی مادر زادی مجبور به استفاده از عصای زیر بغل بود و لنگان راه می‌رفت، سرانجام به دلیل شرایط سخت مالی وادار به ترک مدرسه گردید. او پس از آن که آموزش پسر صاحب مسافرخانه روستا را به عهده گرفت، با کمک دوستان‌اش توانست به پیش‌جیمنازیوم سوتی یور وارد شود. وامبری در سن ۱۶ سالگی، به خوبی با زبان‌های مجاری، لاتین، فرانسه، و آلمانی آشنا شده بود. او همچنین به سرعت انگلیسی، زبان‌های اسکاندیناویایی، روسی، صربی و دیگر زبان‌های اسلاو را فرا می‌گرفت. او در سال ۱۸۴۶ به پِرِس‌بورگ (براتیسلاوای امروزی) رفت و سه سال در آن جا ماند و سپس در وین و بوداپست به تحصیلات خود ادامه داد.[۲][۳]

جایگاه علمی

وامبری به عنوان زبان‌شناس و چندزبانه شناخته می‌شود، با این حال او زبان‌شناسی و آواشناسی را عمیقاَ نمی‌شناخت. این را می‌توان از ترجمه‌های اشتباه او از مکان‌های جغرافیایی و اشعاری که نقل کرده، بررسی کرد. همکاران او در زمان خودش و در دورهٔ معاصر انتقادهای بسیار جدی مبنی بر اینکه اعتبار علمی فرهنگستان مجارستان را خدشه‌دار کرده، مطرح کرده‌اند.[۴]

شرح سفرها

سفرهای وامبری در آسیای میانه

روزنامه سفرهایی که او از مردم و فرهنگ‌های مختلف نقل می‌کند بی‌تردید محبوبیت زیادی برای او کسب کرده‌است. وامبری در تمامی دوران مسافرت چند ساله خود از نام‌های مستعار چون رشید افندی یا حاجی رشید استفاده کرد و خود را در لباس مبدل: درویش بغدادی، روحانی سنی، فرستاده سلطان، درویش جهانگرد، جهانگرد استامبولی یا ایرانی سیاح معرفی کرد. این نخستین سفر از این دست، توسط یک فرد از اروپای غربی بود.

وامبری به‌طور اخص مجذوب ادبیات و فرهنگ امپراتوری عثمانی شده بود. وامبری در سن بیست سالگی، آن قدر به زبان ترکی عثمانی آشنایی داشت، که او را قادر ساخت به عنوان دستیار بارون یوژف اوتووش، به قسطنطنیه رفته، و خود را به عنوان آموزگار خصوصی زبان‌های اروپائی جا بیندازد. پس از صرف یک سال در قسطنطنیه، در سال ۱۸۵۸ یک فرهنگ لغت ترکی - آلمانی را در کنار دیگر آثار زبان‌شناسی منتشر نمود. او همچنین بیست زبان و گویش دیگر را که در سرزمین‌های امپراتوری عثمانی صحبت می‌شدند، فرا گرفت.

او در بازگشت به بوداپست در ۱۸۶۱، هزار فلورن از فرهنگستان علوم مجارستان پاداش گرفت و در پاییز همان سال در چهره یک درویش سنی و تحت نام رشید افندی روانه قسطنطنیه شد. او از طریق ترابوزان در کنار دریای سیاه به تهران رفت، در طول راه با گروهی از زائران که از سفر حج بازمی‌گشتند چندین ماه را در شهرهای مرکزی ایران (تبریز، زنجان و قزوین) گذراند و سپس از طریق اصفهان به شیراز رفت و در ژوئن ۱۸۶۳ به شهر خیوه در آسیای میانه رسید. او که تا این زمان توانسته بود شخصیت جعلی خود را با نام رشید افندی حفظ نماید، در ملاقات با خان خیوه هم ظاهر خود را نگه داشت. سپس به همراه گروه هم‌سفرهایش از طریق بخارا به سمرقند رسید. آن جا سوء ظن حاکم را برانگیخت اما توانست حاکم را قانع نماید و او را با کوله باری پر از هدایا ترک گفت. او از طریق هرات و مشهد به تهران و از آن جا با گذر از ارز روم و ترابوزان در مارس ۱۸۶۴ دوباره به قسطنطنیه بازگشت. وامبری پس از آن به لندن رفت که در آن جا به دلیل سفرهای متهورانه و دانشش در زمینه زبان‌شناسی، همچون یک ستاره استقبال شد. همان سال سفرنامه خود تحت عنوان سفرهایی در آسیای مرکزی را منتشر کرد و در بازگشت از لندن، در سال ۱۸۶۵ به عنوان استاد زبان‌های شرقی در دانشگاه بوداپست منصوب شد و تا زمان بازنشستگی در سال ۱۹۰۵ در آن شغل ماند.

وامبری در لباس درویش

وامبری و پان‌ترکیسم

اندیشه پان‌ترکیسم یعنی یکی کردن همه سرزمین‌هایی که ساکنان آن به یکی از زبان‌هایی که ریشه آن‌ها به زبان‌های آلتایی می‌رسد نخستین بار از سوی آرمینیوس وامبری در دهه ۱۸۶۰ ساخته و مطرح گشت. وامبری رایزن سلطان عثمانی شده بود ولی در نهان برای لرد پالمرستون و دفتر امور خارجه بریتانیا کار می‌کرد. ساختن و مطرح کردن این اندیشه از سوی وامبری و بریتانیا در اصل به منظور ایجاد یک کمربند از آلتایی زبان‌ها در جنوب روسیه بود تا مانعی شود برای گسترش و رخنه روس‌ها به مستعمرات انگلیس در هندوستان. بعدها نویسندگان دیگری کار وامبری را ادامه دادند، از آن جمله نویسنده فرانسوی بنام لئون کاهون در کتاب خود با Introduction à l'Histoire de l'Asie: Turcs et Mongols به شکل‌دهی و تبلیغ پان‌ترکیسم پرداخت.

وامبری و دراکولا

وامبری در سال ۱۸۹۰ با برام استوکر نویسندهٔ ایرلندی آشنا گشته و او را با افسانه‌هایی دربارهٔ شاهزاده اهل رومانی «ولاد سوم دراکولا» آشنا کرد. این امر زمینه برای نوشتن کتاب داستان دراکولا به قلم برام استوکر گشت که در سال ۱۸۹۷ منتشر شد.

منابع

  1. آرشیو ملی در شهر ساری انگلستان، منتشر شده در ۲۰۰۵
  2. «سیاحت درویشی دروغین». دریافت‌شده در ۲۳ مه ۲۰۱۹.
  3. وامبری, آرمین (1387). سیاحت درویشی دروغین در خانات آسیای میانه. فتحعلی خواجه نوریان. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. ISBN 978-964-445-880-4.
  4. یرمیاش, اِوا (2010). "ایران‌شناسی در قرن نوزدهم، تکامل ایرانشناسی علمی در اروپا و مجارستان". هنر ایران عصر قاجار در مجموعه‌های مجارستان (‎۱۲۱۰–۱۳۴۳ ق). ویراستار:ایوان سانتو/بلا کلنی، مترجم:طاهر رضازاده. بوداپست/تهران: فرهنگستان هنر /Museum of Applied Arts. pp. ۲۵–۳۰. ISBN 978-964-232-208-4.
  • ترجمه آریا, محمد حسین (1372). زندگی و سفرهای وامبری، دنباله سیاحت درویشی دروغین. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی. ISBN 964-445-350-6.
  • روت بارتولومه، «از آسیای مرکزی تا دژ ویندسور»، زندگانی و آثار شرق‌شناس مجارستانی، آرمینیوس وامبری. بنگاه نشر Ergon، وورتسبورگ (آلمان) سال ۲۰۰۶. شابک: ۳–۸۹۹۱۳–۴۹۹–۰